|
18/12/08: Παναγιώτου: "Δυστυχώς επτωχεύσαμεν; Ποια είναι η πραγματική πιθανότητα να πτωχεύσει η Ελλάδα; " μέρος 1ο Έχω παραδεχτεί πολλές φορές ότι ένα από τα πρώτα πράγματα που περνούν από το μυαλό μου όταν ξεκινώ μία μακροτεχνική ανάλυση είναι όχι τί πρέπει αλλά τί δεν πρέπει να γράψω. Μέσα στο 3FVIP.com υπάρχει μία πολύ σημαντική ελευθερία έκφρασης της άποψής μου, καθώς πρόκειται για ένα κλειστό club 200 ατόμων. Εκμεταλλευόμενος αυτήν την ελευθερία θα γράψω, σήμερα, για την πιθανότητα χρεοκοπίας της Ελλάδας, ένα θέμα το οποίο έχει κάνει την εμφάνισή του ως παραφιλολογία αλλά και ως "υπαρκτός κίνδυνος" σε κάποια ΜΜΕ. Το πρώτο παράδειγμα πτώχευσης αναπτυγμένης χώρας από την τρέχουσα κρίση το έδωσε η Ισλανδία και μοιάζει να άνοιξε τους ασκούς του Αιόλου και για μία σειρά κρατών που βρίσκονται σε προβληματική οικονομική θέση. Η Ισλανδία εκτέθηκε υπερβολικά στον διεθνή χρηματοπιστωτικό κίνδυνο, σε μία προσπάθεια διεθνοποίησης του τραπεζικού της συστήματος και εκμετάλλευσης των μοντέρνων χρηματοπιστωτικών προϊόντων. Ενώ μέχρι τις αρχές της δεκαετίας οι τράπεζες της χώρας δάνειζαν, σχεδόν, καθ ολοκλήρου, εντός της χώρας, μέσα μία 5ατία μετατράπηκαν σε διεθνείς παίκτες, εξαγοράζοντας χρηματοοικονομικές εταιρίες στη Βρετανία και τη Σκανδιναβία και συμμετέχοντας ενεργά στο διεθνές χρηματοπιστωτικό παζάρι. Όταν η κρίση χτύπησε την πόρτα του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος, οι τράπεζες της Ισλανδίας κατέρρευσαν. Το πρόβλημα εντάθηκε εξαιτίας του γεγονότος ότι η Ισλανδία δεν ανήκει στη ζώνη του ευρώ. Η Ισλανδική κορόνα ακολούθησε την κατάρρευση των τραπεζών και η τελευταία επίσημη ισοτιμία είναι 270 κορόνες προς 1 ευρώ, ενώ στις αρχές του 2008 η αναλογία ήταν 91 προς 1. Ο ετήσιος καταναλωτικός πληθωρισμός υπερβαίνει το 17% και βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο από το 1990 ενώ προβλέπεται συρρίκνωση της οικονομίας κατά 10%. Το ΔΝΤ πίεσε την Ισλανδία να αυξήσει τα επιτόκια κατά έξι ποσοστιαίες μονάδες τον περασμένο μήνα φτάνοντας το ποσοστό- ρεκόρ του 18%, για να σταθεροποιηθεί το νόμισμα. Η κίνηση δημιουργεί νέους και παράλληλα συντρίβει παλαιούς υπερχρεωμένους κατόχους σπιτιών που αδυνατούν να πληρώσουν τις δόσεις των δανείων τους. Με δελεαστικές πολιτικές επιτοκίων, οι μεγαλύτερες τράπεζες της Ισλανδίας είχαν εξασφαλίσει κατά προτίμηση πολλές ξένες καταθέσεις, οι δικαιούχοι των οποίων τον πρώτο καιρό μετά την κατάρρευση, λόγω του υψηλού βαθμού δανεισμού όλων τους, δεν μπόρεσαν να αποσύρουν το σύνολο των καταθέσεων. Επακολούθησε και βρετανοϊσλανδική ένταση σε κυβερνητικό επίπεδο, καθώς η Βρετανία εμπόδιζε για ένα διάστημα τους Ισλανδούς να αποσύρουν τις καταθέσεις τους από τις βρετανικές τράπεζες. Αυτά, πολύ περιληπτικά, για την Ισλανδία. Ας δούμε τώρα μερικά από τα σοβαρότερα που ακούγονται και γράφονται σχετικά με την Ελλάδα και την τρέχουσα κατάσταση της οικονομίας της όπως τα συνέλεξε η ομάδα του 3FVIP.com και στη συνέχεια θα περάσουμε στα επιστημονικά στοιχεία από τη δική μας έρευνα. Τμήμα 1ο: Άρθρα στα ΜΜΕ 1) "Ο κίνδυνος των τραπεζών Τα κέρδη που έδειξαν οι τράπεζες στο 9μηνο είναι λογιστικά αυξημένα. Αφενός 2,1 δισ. ευρώ προστέθηκαν με ανάλογη μείωση της καθαρής θέσης τους. Αφετέρου, ένα ποσοστό των κερδών τους δεν είναι παρά λογιστική προεξόφληση των προμηθειών τους από στεγαστικά δάνεια, προμηθειών που θα εισπραχθούν στα επόμενα έτη. Πόσες, όμως, θα εισπραχθούν στην πράξη; Τα «κακά» δάνεια (αυτά που είναι πιθανόν να «σκάσουν») τρέχουν φέτος με διπλάσιο ρυθμό από πέρυσι και το 2009 υπολογίζεται ότι θα τρέχουν με ρυθμό διπλάσιο από φέτος. Υπολογίζεται ότι το 2009 θα «σκάσουν» δάνεια ύψους 6 δισ. ευρώ συνολικά. Οι τράπεζες θα τα επαναδιαπραγματευτούν με τους πελάτες τους, κάτι διόλου εύκολο. Η επέκτασή τους στις γειτονικές αγορές, από παράγοντας ισχύος, έχει μετατραπεί σε παράγοντα εξασθένησης. Με δεδομένες τις υποχρεώσεις τους (το 2009 λήγουν τιτλοποιήσεις ύψους 18 δισ. ευρώ), πολλοί εκτιμούν ότι το πακέτο των 28 δισ. θα αποδειχθεί ανεπαρκές. Τι θα γίνει; Είτε θα απαιτηθεί νέο πακέτο είτε θα υποχρεωθεί το κράτος να εξαγοράσει κάποιες τράπεζες, είτε συνδυασμός και των δύο. Το θέμα αποκτά μεγαλύτερη σημασία, καθώς οι ξένες τράπεζες (με πρώτες τις γερμανικές) εξαιτίας των δικών τους προβλημάτων εκδηλώνουν τάση απόσυρσης από την ελληνική αγορά. Η Ελλάδα δεν αντέχει να πληρώνει «χρυσά» τα δάνεια από τους ξένους τραπεζίτες. Αν φτάσουμε σε οριακό σημείο, ένας τρόπος θα ήταν να ζητήσουμε δάνειο από την Ευρωπαϊκή Ένωση (όπως το 1994), ένας άλλος από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Μόνο που η πρώτη δυνατότητα, απλώς δεν υπάρχει. Το μήνυμα που έχει, ανεπισήμως αλλά ευκρινέστατα, μεταδοθεί στην Τράπεζα της Ελλάδος από Βρυξέλλες και Φρανκφούρτη, είναι βαρύ: «Από εμάς μην περιμένετε, να απευθυνθείτε στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο». 2) Η συνθήκη του Μάαστριχ Σύμφωνα με πληροφορίες, οι ελληνικές εξελίξεις (και δευτερευόντως οι ιταλικές, διότι η Ιταλία είναι μία μεγάλη οικονομία…) έχουν ανησυχήσει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία έδωσε εντολή στις αρμόδιες υπηρεσίες να εξετάσουν τι θα γίνει «σε περίπτωση που κράτη-μέλη της ΟΝΕ αντιμετωπίσουν δυσχέρειες στην αναχρηματοδότηση του δημοσίου χρέους τους». Η απάντηση που δόθηκε στην Επιτροπή είναι ότι δεν μπορεί να γίνει τίποτα, όποια κράτη δεν μπορέσουν να το αναχρηματοδοτήσουν, θα πρέπει να αποταθούν στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Και τούτο για δύο λόγους: Πρώτον, διότι ενώ υπάρχουν μηχανισμοί δανειοδότησης κρατών που δεν είναι μέλη της ΟΝΕ, δεν υπάρχουν αντίστοιχοι για τα κράτη-μέλη της ΟΝΕ. Δεύτερον, διότι η «διάσωση» κρατών-μελών της ΟΝΕ δεν προβλέπεται από την ιδρυτική συνθήκη της, τη συνθήκη του Μάαστριχ. Επειδή ακριβώς στόχος του Μάαστριχ είναι η επιβολή δημοσιονομικής πειθαρχίας στα κράτη-μέλη, δεν τους προσφέρει «μαξιλάρι» για την αποτυχία τους. Άρα, η μόνη διέξοδος για όποιο κράτος δεν καταφέρει να αναχρηματοδοτήσει το δημόσιο χρέος του είναι η προσφυγή στο ΔΝΤ. Ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος, κ. Γιώργος Προβόπουλος, έχοντας πλήρη επίγνωση των προβλημάτων, διακατέχεται από Πρακτικά, είτε από το ΔΝΤ πάρουμε δάνειο είτε από την Ευρώπη, οι όροι είναι εξίσου αυστηροί -μόνον που το ΔΝΤ έχει επιπλέον αρνητικό πολιτικό φορτίο. 3) Πώς θα ήταν άραγε αν δοκιμάζαμε να φύγουμε από το ευρώ και, προφανώς, να γυρίσουμε στη δραχμή; Πώς μπορεί να συμβεί κάτι τέτοιο; Είτε το αποφασίζει μια κάποια ελληνική κυβέρνηση (μάλλον απίθανο) είτε μας υποχρεώνει η τραγική κατάσταση της οικονομίας μας. Το δεύτερο είναι πολύ πιθανόν να συμβεί στα επόμενα τρία - τέσσερα χρόνια, είτε γιατί δεν θα έχουν ληφθεί σκληρά μέτρα είτε γιατί η κρίση δεν θα μας έχει ήδη υποχρεώσει στην αντιμετώπιση των καταστρεπτικών εξελίξεων. Ο συνδυασμός λόγων που μπορεί να μας υποχρεώσει να βγούμε από την Ευρωζώνη θα είναι: υποχώρηση ανταγωνιστικότητας, συντήρηση εξωτερικού ελλείμματος, εμμονή πληθωρισμού, διεύρυνση κρατικού ελλείμματος, εκρηκτική ανεργία. Χωρίς σκληρά μέτρα, ο μόνος δρόμος είναι η υποτίμηση του νομίσματος. Κι επειδή αυτό δεν γίνεται εντός Ευρωζώνης, θα γυρίσουμε στη δραχμή. Σε ποια ισοτιμία; Όποιος αποφασίσει θα πρέπει να συνυπολογίσει την αρνητική εκτίμηση των αγορών, που θα πιέσουν αφόρητα το «εθνικό» μας νόμισμα. Ακριβής υπολογισμός δεν μπορεί να γίνει. Ας σκεφτούμε όμως ότι: (α) οι Γερμανοί μας πίεζαν –το 1998/99– να μπούμε στο ευρώ στις 400 δραχμές, (β) η εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους απαιτεί το 12% του εθνικού προϊόντος, (γ) το εξωτερικό άνοιγμα είναι στο 14% του ΑΕΠ (σε απόλυτα νούμερα είναι το έβδομο μεγαλύτερο όλου του κόσμου!), (δ) το επίπεδο απασχόλησης δεν ξεπερνάει το 60%, (ε) τα μεγάλα πολιτικά κόμματα δεν αντιστέκονται στον λαϊκισμό, (στ) η αγορά εργασίας εμποδίζει ταχεία προσαρμογή, (ζ) «εθνική» αποταμίευση και εταιρικά κέρδη μετακομίζουν με το παραμικρό στους αντίστοιχους παραδείσους, (ι) πόσο μεγάλη εξάρτηση έχουμε από τον τουρισμό και το ιδιωτικό ξεπούλημα γης. Αν λοιπόν σκεφτούμε προσεκτικά τα παραπάνω, αν δούμε ότι το ασφάλιστρο κινδύνου των ελληνικών ομολόγων (CDS) κινείται μέχρι και τις 250 μονάδες πάνω από το γερμανικό ομόλογο η ρεαλιστική ισοτιμία θα είναι τουλάχιστον 600 δραχμές για κάθε ευρώ.
Στον διεθνή Τύπο έστρεψε τα βέλη του χθες ο υπουργός Οικονομίας κ. Γ. Aλογοσκούφης, επιρρίπτοντας ουσιαστικά σε αυτόν μεγάλο μέρος των ευθυνών για το υψηλό κόστος δανεισμού της Ελλάδας και όχι στα σημαντικά δημοσιονομικά προβλήματα της οικονομίας. Mάλιστα, ο υπουργός έκανε λόγο για συντονισμένα δημοσιεύματα κατά χωρών και προχώρησε σε πρωτοφανή επίθεση προς τους Financial Times (FT). Τη Δευτέρα, οι FT είχαν δημοσιεύσει ότι το πρόγραμμα δανεισμού της Ελλάδας για το 2009 θα ανέλθει στα 53 δισ. ευρώ και ότι η χώρα μας καταλαμβάνει την πρώτη θέση μεταξύ των σημαντικότερων οικονομιών σε ό,τι αφορά στα δανεικά που θα λάβει του χρόνου ως ποσοστό του AEΠ της. «Το συγκεκριμένο δημοσίευμα δεν έχει καμία βάση», υποστήριξε ο κ. Aλογοσκούφης. Ωστόσο, όταν ρωτήθηκε για το αν τα δημοσιεύματα ανεβάζουν το spread των ελληνικών ομολόγων (δηλαδή το πόσο υψηλότερο επιτόκιο πληρώνει η Ελλάδα για να δανειστεί απ' ό,τι η Γερμανία) ή αν τα υψηλά spreads είναι η αφορμή για τα δημοσιεύματα, απέφυγε να απαντήσει, λέγοντας ότι η ερώτηση θυμίζει την γνωστή απορία για το αν «το αυγό έκανε την κότα ή η κότα το αυγό». Παράλληλα, υποστήριξε ότι αν και το δημόσιο χρέος είναι αρκετά υψηλό, η Ελλάδα δεν είναι υπερχρεωμένη λόγω του χαμηλού ιδιωτικού χρέους, δηλαδή των δανείων που έχουν τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις. Πρόκειται για «δυσφημιστική επίθεση», πρόσθεσε ο υπουργός, που αποφάσισε να αντεπιτεθεί δίνοντας στη δημοσιότητα τα στοιχεία για το συνολικό εξωτερικό χρέος των χωρών της Ευρωζώνης, της Αμερικής και του Hν. Bασιλείου. Aπό αυτά προκύπτει ότι το εξωτερικό χρέος της Eλλάδας ανέρχεται στο 173,8% του AEΠ της για το 2007, όταν για την Αμερική είναι στο 242 % του AEΠ της, για τη Γερμανία στο 159,2% του AEΠ της και για την Ισπανία στο 202,9% του AEΠ της. «H Ελλάδα ακολουθεί υπεύθυνη πολιτική και θα συνεχίσει να την ακολουθεί, διορθώνοντας τα προβλήματα του παρελθόντος», δήλωσε ο υπουργός. Πάντως, η αποστροφή των επενδυτών από τα ελληνικά ομόλογα, εκτός από την εκτόξευση του spread σε ιστορικά υψηλά 9 χρόνων, φαίνεται και από τον πολύ μικρό ημερήσιο τζίρο συναλλαγών στην HΔAT, που τον τελευταίο καιρό μπορεί να διαμορφωθεί ακόμα και στα 200 εκατ., όταν τις «καλές εποχές» άγγιζε και τα 2,5 δισ. ευρώ.
5) Υποβαθμίζονται οι ελληνικές τράπεζες
Αρνητικές θεωρεί πλέον τις προοπτικές των τεσσάρων μεγαλύτερων ελληνικών τραπεζών η Moody's. O διεθνής οίκος πιστοληπτικής αξιολόγησης μείωσε σε αρνητικές από σταθερές τις προοπτικές για την αξιολόγηση της οικονομικής ευρωστίας, των μακροπρόθεσμων καταθέσεων και δανείων της Εθνικής Τράπεζας, της EFG Eurobank, της Alpha Bank και της Τράπεζας Πειραιώς. Παράλληλα, προειδοποίησε ότι θα παρακολουθεί στενά τη συνεχιζόμενη οικονομική κρίση και «ανάλογα με το βάθος, τη διάρκεια και τις επιπτώσεις της στους υπό πίεση κλάδους, ενδεχομένως να υποβαθμίσει την αξιολόγηση όσων τραπεζών εξασθενήσουν, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την ποιότητα του χαρτοφυλακίου και την κερδοφορία τους». Όπως σημειώνει η Moody's, οι χαμηλότερες προοπτικές των ελληνικών τραπεζών οφείλονται «στην αυξανόμενη ανησυχία για την εγγενή οικονομική τους ευρωστία». Η ανησυχία αυτή εδράζεται στις δύσκολες οικονομικές συνθήκες στην Ελλάδα και τις χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης όπου δραστηριοποιούνται οι τέσσερις τράπεζες. Ο ελληνικός ρυθμός ανάπτυξης προβλέπεται να υποχωρήσει χαμηλότερα από το 2% το 2009, ενώ η Moody's σημειώνει ότι «υπάρχουν αυξανόμενες ενδείξεις ότι η επιβράδυνση θα είναι ακόμη πιο έντονη, καθώς η ικανότητα της ελληνικής κυβέρνησης να ενισχύσει την οικονομική δραστηριότητα και να μετριάσει τις επιπτώσεις της κρίσης περιορίζεται από τα ήδη υψηλά επίπεδα δημοσίου χρέους και το αυξανόμενο κόστος δανεισμού». Ιδιαίτερη αναφορά κάνει επίσης στην έκθεση των τραπεζών στον ναυτιλιακό κλάδο, ο οποίος δέχεται σημαντική πίεση, με τους ναύλους να υποχωρούν σημαντικά λόγω της παγκόσμιας οικονομικής επιβράδυνσης. Η Moody's θεωρεί ότι θα βρεθούν υπό πίεση τα χαρτοφυλάκια δανεισμού όσων τραπεζών έχουν αυξήσει τα τελευταία χρόνια τις δανειοδοτήσεις τους προς τις ναυτιλιακές εταιρείες. Αλλά και για μία σειρά ακόμη από οικονομικούς κλάδους, εκτιμά ότι η οικονομική επιβράδυνση και οι δύσκολες συνθήκες ενδεχομένως να οδηγήσουν σε άνοδο της ανεργίας, η οποία θα αυξήσει τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια των νοικοκυριών. Η Moody's προβλέπει επίσης πιέσεις στην κερδοφορία των τεσσάρων τραπεζών λόγω του χαμηλότερου ρυθμού ανάπτυξης των δραστηριοτήτων τους, των μικρότερων περιθωρίων στα επιτόκια και της πιθανής αύξησης στο κόστος δανειοδοτήσεων. Όπως σημειώνει, η ανάπτυξη του δανεισμού στην Ελλάδα περιορίζεται, ενώ προβλέπει επιβράδυνση της ανάπτυξης των τραπεζών στο εξωτερικό λόγω των οικονομικών συνθηκών, της αυξανόμενης τάσης αποφυγής του κινδύνου και του υψηλότερου κόστους χρηματοδότησης. Το τελευταίο πιέζει και τα περιθώρια των επιτοκίων, όπως καταδεικνύει ο έντονος ανταγωνισμός για την προσέλκυση καταθέσεων και το υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης στη διατραπεζική αγορά. Όπως σημειώνει, λόγω των πιέσεων από πολιτικούς και κοινή γνώμη οι τράπεζες δυσκολεύονται να ανατιμολογήσουν τα προϊόντα τους ώστε να αντανακλούν το υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης και το ενδεχομένως μεγαλύτερο κίνδυνο στο προφίλ των δανειοληπτών. Η Moody's θεωρεί ότι θα αυξηθούν τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, γεγονός που απαιτεί υψηλότερες δαπάνες για το αποθεματικό τους. Σε ό,τι αφορά τέλος το κυβερνητικό σχέδιο στήριξης των τραπεζών, κρίνει ότι σε γενικές γραμμές τα μέτρα είναι ευνοϊκά για τις τράπεζες, καθώς «θα μετριάσουν κάποιες ανησυχίες για τη ρευστότητα και τη χρηματοδότηση όσων τραπεζών έχουν σχετικά υψηλή εξάρτηση από τις κεφαλαιαγορές και θα μειώσουν τους κινδύνους αναχρηματοδότησης για τα επόμενα δύο χρόνια». Θεωρεί δε ότι η πρόβλεψη για κεφαλαιακή ενίσχυση υπό τη μορφή προνομιούχων μετοχών θα βοηθήσει τις τράπεζες να διατηρήσουν την απαιτούμενη κεφαλαιακή επάρκεια στη διάρκεια της κρίσης. Ο διεθνής οίκος προσθέτει ωστόσο ότι κάποια από αυτά τα μέτρα ενδεχομένως να περιορίσουν τη στρατηγική και οικονομική ευελιξία των τραπεζών. Σχολιάζοντας την υποβάθμιση των προοπτικών των ελληνικών τραπεζών από τη Moody's, τραπεζικά στελέχη αναφέρουν ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά για παγκόσμια πραγματικότητα. Όπως λένε, το μέχρι σήμερα μέγεθος της ζημιάς από την κρίση για τις ελληνικές τράπεζες δεν είναι μεγάλο. Ωστόσο, μεγαλύτερη πηγή ανησυχίας είναι η έκθεση των ελληνικών τραπεζών στη ΝΑ Ευρώπη και το βέβαιο είναι ότι οι επόμενοι 12-24 μήνες θα είναι εξαιρετικά δύσκολοι για το ελληνικό τραπεζικό σύστημα. Η χειρότερη επίπτωση από την υποβάθμιση της Moody's είναι ότι θα επιβαρυνθεί ασφυκτικά το κόστος δανεισμού για τις ελληνικές τράπεζες. Ήδη, προσχωρώντας στο κυβερνητικό πακέτο στήριξης και λαμβάνοντας ρευστότητα με εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου, το spread δανεισμού των ελληνικών τραπεζών εκτινάσσεται πάνω από τις 200-250 μονάδες βάσης. Το κόστος αυτό θα ανέβει περαιτέρω μετά την υποβάθμιση, κλείνοντας πρακτικά τη στρόφιγγα δανεισμού των ελληνικών τραπεζών από το εξωτερικό. Για την πραγματική οικονομία αυτό σημαίνει ότι η ρευστότητα θα παραμείνει εξαιρετικά περιορισμένη για μακρύ χρονικό διάστημα. Οι συνέπειες όλων αυτών θα είναι οι τράπεζες να υποχρεωθούν μέσα στο 2009 σε: α) επανεξέταση της επεκτατικής τους πολιτικής, β) αλλαγή στη στρατηγική των πιστοδοτήσεων εντός Ελλάδος, αλλά και των επενδυτικών πράξεων και γ) γενναίες αναδιαρθρώσεις για τη συγκέντρωση δυνάμεων.
6) Πληγή για τις ελληνικές τράπεζες η Η Ν.Α. Ευρώπη Εάν τα προηγούμενα χρόνια, η ανάπτυξη των μεγάλων κυρίως ελληνικών ομίλων βασίστηκε κυρίως στην επέκταση των δραστηριοτήτων τους στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, σήμερα η εξωστρέφεια αποτελεί το υπ' αριθμόν ένα «αγκάθι» για τα μεγέθη τους τόσο στο κλείσιμο του 2008, αλλά πολύ περισσότερο για την επόμενη χρονιά.Ανάπτυξη Η σημαντική επιβράδυνση η οποία αναμένεται να υποστούν το 2009 οικονομίες χωρών όπως πχ. της Ρουμανίας, της Βουλγαρίας και της Πολωνίας, όπου οι ελληνικές εταιρείες έχουν σημαντική παρουσία, θεωρείται σίγουρο ότι θα τις πλήξει σε σημαντικό βαθμό, ενώ θα ανατρέψει τα φιλόδοξα business plans που είχαν καταστρωθεί τα προηγούμενα χρόνια. Στις χώρες όπου οι ελληνικές επιχειρήσεις έχουν μεγαλύτερη παρουσία, οι διεθνείς οργανισμοί αναμένουν για το 2009 σημαντική υποχώρηση της ανάπτυξης. Για παράδειγμα στη Βουλγαρία αναμένουν υποχώρηση του A.E.Π. ακόμη και στο 2,1% (παρ' ότι η κυβέρνηση εξακολουθεί να επιμένει για ρυθμούς 4,7%) από 6,3% φέτος, ενώ στη Ρουμανία η Citigroup αναμένει για το 2009 ανάπτυξη στο 2,8% από 7,8% φέτος. Ανάλογη είναι η εικόνα και σε μία ακόμη χώρα όπου αναπτύσσονται αρκετοί ελληνικοί όμιλοι, την Πολωνία όπου αναμένεται πτώση του A.E.Π. στο 2,6% από 5,3% το 2008. Παράλληλα, σε όλες σχεδόν τις αναδυόμενες ευρωπαϊκές αγορές αναμένεται σημαντική πτώση της ιδιωτικής κατανάλωσης με παράλληλη καθίζηση του πληθωρισμού και ταυτόχρονη αύξηση της ανεργίας, ένα... μείγμα ιδιαίτερα αρνητικό για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται εκεί. Όπως προκύπτει από πρόσφατες εκτιμήσεις διάφορων επιχειρηματιών, πρωταρχικοί στόχοι των εταιρειών για το 2009 είναι η συγκράτηση των μεγεθών τους, η περικοπή του κόστους και το «πάγωμα» των επενδύσεων έως ότου ομαλοποιηθεί κάπως η κατάσταση στην παγκόσμια οικονομία. H επίτευξη των στόχων αυτών περνάει δηλαδή μέσα από την αναθεώρηση επί τα χείρω των 3ετών ή 5ετών business plans που είχαν καταστρώσει την τελευταία διετία, την αναστολή επεκτατικών κινήσεων εντός και εκτός ελληνικών συνόρων και τη μείωση των λειτουργικών τους δαπανών (η οποία συνεπάγεται και την περικοπή προσωπικού). Επενδύσεις Μπορεί φέτος οι αγορές της Νοτιοανατολικής Ευρώπης να αποτέλεσαν το βασικό «όπλο» των ελληνικών τραπεζών για διατήρηση της υψηλής κερδοφορίας τους ακόμη και εν μέσω της μεγάλης χρηματοπιστωτικής κρίσης, εντούτοις την επόμενη διετία δεν αποκλείεται να αποτελέσουν το μεγάλο... «αγκάθι» στους ισολογισμούς τους. Πρόσφατα η Merrill Lynch εξέφρασε φόβους πως η σημαντική επιβράδυνση της ανάπτυξης που αναμένεται σε όλες σχεδόν τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, θα επηρεάσει όλες τις τράπεζες που δραστηριοποιούνται εκεί, συνεπώς και στις ελληνικές οι οποίες κατέχουν σημαντικά μερίδια αγοράς σε κάποιες εξ αυτών (Βουλγαρία, Ρουμανία, Σερβία κ.ά.). Σύμφωνα με στοιχεία της Tράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS), οι ευρωπαϊκές τράπεζες έχουν έκθεση 1,65 τρισ. ευρώ στην περιοχή. Λαμβάνοντας υπόψη κάποια ποσοστά μη εξυπηρετούμενων δανείων, αναμένει ότι η επίδραση στο ενεργητικό των δυτικών τραπεζών μπορεί να φθάσει τα 20 δισ. ευρώ.
Εταιρείες
Αλλαγή σκηνικού Από το ξεκίνημα της χρονιάς μέχρι τις 10/12 το X.Α. έχει «χάσει» 126 δισ. ευρώ σε κεφαλαιοποίηση, εκ των οποίων τα 15,7 δισ. είναι οι «απώλειες» της Εθνικής Τράπεζας. H εξέλιξη αυτή γκρέμισε την κορυφαία ελληνική τράπεζα από την κορυφή των εταιρειών με τις μεγαλύτερες κεφαλαιοποιήσεις, θέση την οποία κατέλαβε ο OΠAΠ ο οποίος εντός του 2008 ανέβηκε έξι θέσεις ψηλότερα εκμεταλλευόμενος των πιέσεων στον τραπεζικό κλάδο. Στους «κερδισμένους» από τον 20άρη περιλαμβάνονται ακόμη η ΔEH, η MIG και τα EΛ.ΠΕ., αντίθετα σημαντική ήταν η υποχώρηση της κεφαλαιοποίησης για Eurobank, Alpha Bank, Τράπεζα Πειραιώς και τις άλλες τράπεζες. Τις θέσεις τους «κράτησαν» ο OTE και η Coca - Cola 3E.
Την περασμένη Πέμπτη τα spreads, δηλαδή οι διαφορές απόδοσης των ελληνικών ομολόγων από τα αντίστοιχα γερμανικά, βρέθηκαν στα επίπεδα που ήταν πριν από την ένταξη της χώρας μας στην Οικονομική και Νομισματική Ένωσή (ΟΝΕ). Το spread των 10ετών ομολόγων έφθασε τις 199 μονάδες βάσης την Πέμπτη και τις 203 την Παρασκευή και τα αντίστοιχα των 3ετών και 5ετών ομολόγων ξεπέρασαν τις 200 μονάδες βάσης, φθάνοντας τις 215 και 230 μονάδες βάσης, αντιστοίχως. Την περασμένη Τετάρτη τα spreads είχαν διαμορφωθεί για τα 3ετή ομόλογα στις 180 μονάδες βάσης, για τα 5ετή στις 200 και για τα 10ετή στις 172 μονάδες βάσης. Στο πλαίσιο αυτό μεγάλες τράπεζες του εξωτερικού προεξοφλούν νέα άνοδο των spreads κυρίως για τα 10ετή ομόλογα που χρησιμοποιούνται ως «πυξίδες» και για τα άλλα spreads, των 3ετών και 5ετών ομολόγων. 7) Νέο αρνητικό ρεκόρ δεκαετίας για το κόστος κρατικού δανεισμού, ανησυχία για το 2009 Η μεγάλη αύξηση της διαφοράς επιτοκίου (spread) του 10ετούς κρατικού ομολόγου αναφοράς με τον αντίστοιχο γερμανικό τίτλο προκαλεί έντονη ανησυχία στο οικονομικό επιτελειο της κυβέρνησης και την αγορά. Τη Δευτέρα εκτινάχθηκε στις 217 μονάδες βάσης (2,17%), έναντι 216 την περασμένη Παρασκευή. Πρόκεται για την υψηλότερη διαφορά αποδόσεων που έχει παρατηρηθεί στα ελληνικά κρατικά ομόλογα από τον Φεβρουάριο του 1999. Φέτος, το πρόγραμμα κρατικού δανεισμού έκλεισε στα 42 δισ. ευρώ περίπου, έναντι 37 που ήταν ο αρχικός στόχος. Για το 2009, προβλέπεται ότι θα ξεπεράσει τα 45 ίσως και τα 50 δισ. ευρώ. Οι δαπάνες για τόκους έφθασαν τα 11,3 δισ. ευρώ, έναντι 10,5 δισ. ευρώ που υπολόγιζε αρχικά το οικονομικό επιτελείο, ενώ για το 2009 εκτιμάται ότι θα ανέλθουν στα 12 δισ. ευρώ. Το υπουργείο Οικονομίας σε ανακοίνωσή του τη Δευτέρα, σχολιάζοντας κυρίως τα δημοσιεύματα του ξένου Τύπου, τόνισε ότι «η κινδυνολογία που αναπτύσσεται αναφορικά με την ελληνική οικονομία δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα». »Ακόμη και στο δεύτερο και στο τρίτο τρίμηνο του 2008», τονίζει το υπουργείο, «που στην Ευρωπαϊκή Ένωση δημιουργήθηκαν συνθήκες ύφεσης, στην Ελλάδα ο ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης ξεπέρασε το 3%. Η πολιτική ηγεσία του οικονομικού επιτελείου αποδίδειτην αύξηση των περιθωρίων των επιτοκίων των ομολόγων στη διεθνή χρηματοπιστωτική κρίση και τις συνθήκες πίεσης που έχει προκαλέσει στις διεθνείς κεφαλαιαγορές. Επιπλέον, υποστηρίζει ότι η Ελλάδα επηρεάζεται λόγω του υψηλού δημόσιου χρέους που συσσωρεύτηκε στο παρελθόν, αλλά και «από τα πρόσφατα γεγονότα».
8) Η κρίση μπορεί να οδηγήσει σε εξάπλωση των κοινωνικών αναταραχών, λέει το ΔΝΤ Οι δυναμικές διαδηλώσεις των τελευταίων ημερών μετά τη δολοφονία του νεαρού Αλέξη από ειδικό φρουρό της αστυνομίας έχουν προκαλέσει έντονο προβληματισμό -και- σε διεθνές επίπεδο, καθώς πολλοί είναι αυτοί που μιλούν για ένα βαθύτερο φαινόμενο που συνδέεται με την οικονομική κρίση. Μιλώντας σε συνέδριο στη Μαδρίτη για τις σχέσεις ΔΝΤ-Ισπανίας, ο κ. Στρος-Καν τόνισε, σύμφωνα με το Reuters, ότι οι κοινωνικές αναταραχές, «όπως αυτές που σημειώνονται στην Ελλάδα», θα μπορούσαν να εξαπλωθούν εάν δεν υπάρξει καλύτερη κατανομή του πλούτου από τον παγκόσμιο χρηματοοικονομικό κλάδο. «Εάν δεν είμαστε σε θέση να το κάνουμε αυτό, τότε μπορεί να σημειωθούν κοινωνικές αναταραχές σε πολλές περιοχές, συμπεριλαμβανομένων των ανεπτυγμένων οικονομιών» τόνισε. Ο επικεφαλής του ΔΝΤ προειδοποίησε, ακόμα, ότι τον Ιανουάριο ο διεθνής οργανισμός ίσως αναθεωρήσει προς τα κάτω τις προβλέψεις του για την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας το νέο έτος. «Η πιθανότητα μιας παγκόσμιας ύφεσης είναι πραγματικά μπροστά μας», υπογράμμισε, λέγοντας πως η ανάκαμψη της παγκόσμιας οικονομίας αναμένεται να ξεκινήσει στα τέλη του 2009 ή στις αρχές του 2010, ενώ επανέλαβε ότι «το 2009 θα είναι μια δύσκολη χρονιά» Ο γενικός διευθυντής του ΔΝΤ απηύθυνε επίσης έκκληση για μια παγκόσμια πολιτική αυξημένων κρατικών δαπανών, που να αντιστοιχεί στο 2% του παγκοσμίου ΑΕΠ. «Η πιο επείγουσα ανάγκη είναι να δοθεί μια ώθηση» σε δημοσιονομικό επίπεδο» κατέληξε.
9) Αναζητούν κινεζικά κεφάλαια 10) Πτώχευση Ελλάδας και Ιταλίας βλέπει η «Wall Street Journal» Η φυγή κεφαλαίων προς ασφαλέστερες τοποθετήσεις απειλεί με οικονομική κατάρρευση τα ασθενέστερα οικονομικώς και υπερχρεωμένα μέλη της ευρωζώνης, δηλαδή την Ελλάδα και την Ιταλία, υποστηρίζει σε χθεσινό πρωτοσέλιδό της η «Wall Street Journal». Η αμερικανική οικονομική εφημερίδα θεωρεί επίσης ότι η διεύρυνση της διαφοράς (spread) σε ό,τι αφορά την απόδοση των ελληνικών και ιταλικών κρατικών ομολόγων σε σύγκριση με την απόδοση του γερμανικού 10ετούς ομολόγου προοιωνίζεται για τις κυβερνήσεις της Αθήνας και της Ρώμης πρόσθετες δυσκολίες για την επιτυχία των προγραμμάτων στήριξης των τραπεζών και της πραγματικής οικονομίας που έχουν εξαγγείλει. Το ενδεχόμενο χρεοκοπίας της ελληνικής οικονομίας και προσφυγής της Ελλάδας στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο ανησυχεί σοβαρά πλέον τις Βρυξέλλες, μετά και την τελευταία ραγδαία άνοδο των επιτοκίων δανεισμού της χώρας μας.
Τμήμα 2ο: Έρευνα του 3FVIP.com: ποια είναι η αντικειμενική πιθανότητα να πτωχεύσει η Ελλάδα; Ξεκινώντας από τη σύγκριση της περίπτωσης της Ελλάδας με αυτήν της Ισλανδίας, τα στοιχεία μας δείχνουν ότι είναι ατυχής. Τα δομικά προβλήματα της Ισλανδίας είχαν να κάνουν με την ασύδοτη έκθεση του τραπεζικού της συστήματος στους διεθνείς χρηματοπιστωτικούς κινδύνους, οι οποίοι, άμα τη πραγμάτωσή τους οδήγησαν σε κατάρρευσή του και παράλληλη κατάρρευση του εθνικού νομίσματος. Η Ελλάδα δεν έχει ανάλογη έκθεση ενώ ταυτόχρονα το νόμισμά της είναι το ευρώ. Στον επόμενο πίνακα βλέπουμε ότι η ιδιωτική κατανάλωση στην Ισλανδία πέρασε, μέσα στο 2008 σε αρνητικούς ρυθμούς ανάπτυξης κατά 4,7% και αναμένεται να αυξηθεί αρνητικά το 2009 κατά 16,8%% σε σχέση με το 2008. Στην Ελλάδα η ιδιωτική κατανάλωση συνέχισε να αυξάνεται μέσα στο 2008 αλλά με μειωμένο ρυθμό κατά 0,8% σε σχέση με το 2009 όπου και αναμένεται να μειωθεί κατά ένα επιπλέον 0,1%. Το ισοζύγιο πληρωμών και των δύο χωρών είναι αρνητικό αλλά η διαφορά μεταξύ τους είναι της τάξης του 10% με την Ισλανδία να βρίσκεται σε πολύ χειρότερη κατάσταση από την Ελλάδα.
Στο επόμενο γράφημα βλέπουμε ότι η ιδιωτική κατανάλωση στην Ιταλία είναι σε πολύ χειρότερη μοίρα από αυτήν στην Ελλάδα. Έχει περάσει σε αρνητικούς ρυθμούς και αναμένεται να παραμείνει εκεί, τουλάχιστον μέχρι το 2010.
Στον επόμενο πίνακα βλέπουμε ότι το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση της Βρετανίας όπου οι αρνητικοί ρυθμοί ανάπτυξης αναμένονται για το 2009.
Στον επόμενο πίνακα βλέπουμε η κατανάλωση έχει μειωθεί και στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, με την πρώτη να αναμένεται να κρατηθεί σε οριακά θετικούς ρυθμούς στο 2009 και τις ΗΠΑ να περνούν σε αρνητικούς.
Αρνητική η εικόνα και στην Ισπανία.
Στο επόμενο γράφημα βλέπουμε το ποσοστό δανεισμού σε ξένο νόμισμα κατά τη διάρκεια τραπεζικών κρίσεων, προ της δημιουργίας του ευρώ. Η Ελλάδα είχε το σύνολο, σχεδόν, των δανείων της σε ξένο νόμισμα.
Στο επόμενο γράφημα βλέπουμε τη σύνδεση της πιθανότητας κρίσης χρέους (αδυναμίας αποπληρωμής χρέους) με το ποσοστό του χρέους σε ξένο νόμισμα. Όσο μεγαλύτερο το ποσοστό του χρέους σε ξένο νόμισμα, τόσο περισσότερες οι πιθανότητες για μία κρίση χρέους. Η Ισλανδία είχε το μεγαλύτερο ποσοστό των χρεών και δανείων της σε ξένο νόμισμα.
Το ελληνικό πρόβλημα Η προ κρίσης εικόνα Η προ πιστωτικής κρίσης διεθνής άποψη για την οικονομία της Ελλάδας ήταν η εξής: " Χάρη στη συμμετοχή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η διαθεσιμότητα εξωτερικής χρηματοδότησης δεν αποτελεί πρόβλημα αλλά η χρειάζεται μείωση του συσσωρευόμενου χρέους ώστε να διευκολυνθεί η ανάπτυξη στο μέλλον. Παρόλο που το ρίσκο μετάδοσης αδυναμιών στην περιοχή του ευρώ, είναι πολύ μικρό, λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος της Ελλάδας, ωστόσο, η εμμονή στη συντήρηση ελλειμματικών ισοζυγίων πληρωμών, είναι πιθανό να αυξήσει το κόστος δανεισμού για τη χώρα, μακροπρόθεσμα. Τέτοιες εξελίξεις θα έχουν αρνητικές συνέπειες στην ανάπτυξη. "
Υποβαθμίσεις τραπεζών Το ελληνικό τραπεζικό σύστημα θεωρούνταν σταθερό, πολύ καλά χρηματοδοτούμενο και με ικανοποιητική ρευστότητα μέχρι και το τέλος του 2007. Την περασμένη Παρασκευή η Moody's ανακοίνωσε ότι υποβάθμισε τις ελληνικές τράπεζες από σταθερές σε αρνητικές. Αυτό για την Εθνική Τράπεζα της Ελλάδας, την Eurobank, την Alpha και την Πειραιώς. Αυτή η κίνηση ακολούθησε την απόφαση της Eurobank και της Πειραιώς να συμμετάσχουν στο πακέτο στήριξης της κυβέρνησης ύψους 28 δις ευρώ (περίπου το 12% του ΑΕΠ), ο στόχος του οποίου είναι να παρέχει ενέσεις κεφαλαίου στις συμμετέχοντες τράπεζες μέσω της πώλησης προνομιούχων μετοχών στο κράτος, της εγγύησης του χρέους τους και της ενίσχυσης της ρευστότητά τους. Μέχρι στιγμής οι τράπεζες που συμμετέχουν στο πακέτο στήριξης είναι 6 στον αριθμό και πέρα από τις δύο προαναφερθείσες πρόκειται για την Εθνική Τράπεζα, την Alpha, την ΑΤΕ και την Proton. Η κυβέρνηση αναμένεται να ξοδέψει μέχρι 5 δις ευρώ από τα 28 του πακέτου για να ενισχύσει τα κεφάλαια των τραπεζών μέσω της αγοράς προνομιούχων μετοχών. Αυτές οι μετοχές θα δώσουν μέρισμα στο κράτος της τάξης του 10% και οι συμμετέχοντες τράπεζες θα πρέπει να αποδεχτούν έναν εκπρόσωπο του κράτους με δικαίωμα βέτο στην μερισματική πολιτική τους και στη μισθοδοσία των ανώτατων στελεχών. Οι τράπεζες, επίσης, θα έχουν το δικαίωμα να επαναγοράσουν τις μετοχές τους όχι νωρίτερα από την 1η Ιουλίου του 2009. Αυξανόμενα spreads - κόστος δανεισμού & ελλείμματα Εξετάζοντας το επόμενο γράφημα των ανοδικών spreads διαπιστώνουμε ότι η διαθεσιμότητα φτηνής εξωτερικής χρηματοδότησης τίθεται υπό αμφισβήτηση. Η συμμετοχή της Ελλάδας στην Ευρώπη, δεν παρέχει, πλέον, αυτόματα εγγύηση εξωτερικής χρηματοδότησης με χαμηλό κόστος. Εξετάζοντας το διάγραμμα, επίσης, παρατηρούμε πως το ίδιο συμβαίνει και στην περίπτωση της Ιταλίας, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας και αυτό μοιάζει με περιπτώσεις εξάπλωσης χρηματιστηριακών ιών (πολλά παραδείγματα υπάρχουν στο βιβλίο Πόλεμος Παρέμβασης). Η χρηματιστηριακή ιστορία μας έχει διδάξει ότι όταν πρόκειται για χρηματιστηριακές κρίσεις κανείς δεν είναι πολύ μικρός για να αποτελέσει πρόβλημα.
Τα spreads είναι η διαφορά στο επιτόκιο που μία εθνική κυβέρνηση πρέπει να πληρώσει για να δανειστεί χρήματα σε σχέση με αυτό που πληρώνει η γερμανική κυβέρνηση. Το spread μπορεί να αυξηθεί είτε γιατί μειώθηκε το επιτόκιο δανεισμού της Γερμανίας είτε γιατί αυξήθηκε αυτό της άλλης χώρας είτε και γιατί συνέβησαν και τα δύο ταυτόχρονα. Τα ελληνικά ομόλογα πωλούνται πιο φτηνά από τα γερμανικά αλλά τα επιτόκια τους είναι υψηλότερα γιατί η Ελλάδα θεωρείται σταδιακά λιγότερο ασφαλής από τη Γερμανία. Αν η Ελλάδα δεν εξαρτιόταν από εξωτερικό δανεισμό για να χρηματοδοτήσει το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών, όπως, για παράδειγμα συμβαίνει με την Ιαπωνία, τότε αυτή η αύξηση του spread δε θα αποτελούσε ιδιαίτερο πρόβλημα καθώς οι εγχώριοι επενδυτές θα εμπιστεύονταν την τοποθέτηση των κεφαλαίων τους σε ομόλογα. Όμως η Ελλάδα χρειάζεται εξωτερική χρηματοδότηση για το έλλειμμά της, το οποίο είναι κοντά στο 15% του ΑΕΠ. Έτσι, το άνοιγμα της ψαλίδας των spreads γίνεται πονοκέφαλος για την ΕΕ και την Ελλάδα καθώς σύμφωνα με τις επιταγές της ΕΕ θα έπρεπε να συγκλίνουν και όχι να αποκλίνουν. Αν το πρόβλημα της Ελλάδας μεγαλώσει τότε θα επιταχυνθεί και το πρόβλημα της Ισπανίας αλλά και της Ιταλίας και της Πορτογαλίας μέσω του μηχανισμού μετάδοσης χρηματιστηριακών ιών. Μία τέτοια εξάπλωση είδαμε στην Ανατολική Ευρώπη μετά τον Αύγουστο, ενώ παλαιότερα είχαμε δει στην ασιατική κρίση, στην κρίση της Ρωσίας, του Μεξικού κλπ. Στο επόμενο γράφημα βλέπουμε το έλλειμμα των τρεχουσών συναλλαγών ως ποσοστό του ΑΕΠ να φτάνει το 15% κατά το 1007 και 2008. Την ίδια στιγμή το δημόσιο χρέος είναι στα όρια του 90% του ΑΕΠ και σύμφωνα με νέες, όχι επίσημες μετρήσεις, έχει ξεπεράσει το 100%.
Ένας λόγος της αύξησης του εξωτερικού χρέους της Ελλάδας είναι η οξεία αύξηση των εγχώριων επενδύσεων που δε συνοδεύτηκε από αντίστοιχη αύξηση της αποταμίευσης. Στην πραγματικότητα η αποταμίευση των νοικοκυριών παρέμεινε σταθερή με ελαφρά μείωση και αυτό σημαίνει ότι η απόσταση μεταξύ των αποταμιεύσεων και των επενδύσεων μεγάλωσε σταθερά από το 2001 και μετά από 10,5% του ΑΕΠ στο 15% το 2006. Το μεγαλύτερο ποσοστό της αύξησης αυτής οφείλεται στην υπερχρέωση των νοικοκυριών, εξαιτίας της έκρηξης στην αγορά ακινήτων, που οδήγησε στην επένδυση σε κατοικίες από εκατοντάδες χιλιάδες ιδιώτες, μέσα στα πλαίσια μία ανεξάντλητης ρευστότητας και υπό το φως (ή τη σκιά) πολύ χαμηλών επιτοκίων δανεισμού. Χωρίς αμφιβολία, κατά την περίοδο που η Ελλάδα "απολάμβανε" αρνητικά πραγματικά επιτόκια, έμοιαζε πολύ πιο δελεαστικό να αγοράσει κανείς ένα ακίνητο, του οποίου η τιμή υποτίθεται ότι "ποτέ δεν πέφτει" παρά να αποταμιεύσει, χάνοντας, με το πέρασμα του χρόνου χρήματα. Από την άλλη πλευρά αξίζει να σημειωθεί ότι ο δανεισμός των ελληνικών νοικοκυριών που έφτασε λίγο πάνω από το 40% του ΑΕΠ, δεν πλησίασε καν τα επίπεδα που καταγράφηκαν στην Ισπανία της τάξης του 90% του ΑΕΠ. Μία άλλη μεγάλη διαφορά από την Ισπανία είναι ότι ο επιχειρηματικός τομέας της Ελλάδας διαθέτει πλεόνασμα αποταμιεύσεων στη συγκεκριμένη περίοδο, με τις αποταμιεύσεις να ξεπερνούν τις επενδύσεις. Αυτή η αύξηση οφείλεται στα κέρδη του ναυτιλιακού και του τραπεζικού τομέα και είναι αυτή η αυξημένη κερδοφορία που, πλέον, έχει τεθεί υπό απειλή. Το δημόσιο έλλειμμα είναι της τάξης του 3% του ΑΕΠ αλλά το πρόβλημα με τα στατιστικά δεδομένα της χώρας μας είναι ότι ποτέ δεν υπήρξαν απόλυτα αξιόπιστα (όχι ότι είναι των υπόλοιπων κρατών) με αποτέλεσμα να μην είμαστε απόλυτα σίγουροι για το πραγματικό ποσοστό. Η απόδοση της ελληνικής οικονομίας Η απόδοση της ελληνικής οικονομίας τα τελευταία χρόνια ήταν καλή (τουλάχιστον στους αριθμούς και σε σύγκριση με άλλες χώρες της ευρωζώνης) με μέσο ρυθμό ανάπτυξης της τάξης του 4%. Παρόλα αυτά το ΑΕΠ δε σημείωσε κάποια ιδιαίτερη ανάπτυξη, όπως δεν έγινε σε καμία χώρα του δυτικού κόσμου στην τρέχουσα δεκαετία. Όμως, όταν κατά τη διάρκεια της προ κρίσης εποχής η χώρα δε μπόρεσε να καλύψει τα ελλείμματά της και να μειώσει το δανεισμό, τότε τί αναμένεται να συμβεί στη νέα αυτή αρνητική φάση που ξεκίνησε από τις αρχές του 2007 και συνεχίζεται με αμείωτη ένταση;
Χρέη ασφαλιστικών ταμείων και ιδιωτικοποιήσεις Το έλλειμμα του εθνικού ασφαλιστικού συστήματος της Ελλάδας είναι διπλάσιο, σχεδόν, του ΑΕΠ. Οι προβλέψεις της ΕΚΤΑ προ 10ετίας για το μέλλον του ασφαλιστικού συστήματος δεν απέκλειαν το ενδεχόμενο κατάρρευσης μέχρι το 2025. Η πρόβλεψη αυτή δεν έχει αλλάξει και ούτε πρόκειται αν δεν υιοθετηθούν έργα αναδιάρθρωσης. Τα μέτρα που ψηφίστηκαν τον Μάιο του 2008 είναι μία αρχή αλλά σίγουρα όχι αρκετά. Το πρόβλημα της υπογεννητικότητας και της γήρανσης του πληθυσμού επιδεινώνουν την, ήδη, επιβαρυμένη κατάσταση. Οι ιδιωτικοποιήσεις με πώληση μεριδίων των μεγαλύτερων λιμανιών της χώρας και του ΟΤΕ, αναμένεται να συνεχιστούν με πιθανή επόμενη μεγάλη ιδιωτικοποίηση αυτήν του Αεροδρομίου της Αθήνας. Μείωση του ρυθμού ανάπτυξης της οικονομίας Όταν στα τέλη της προηγούμενης δεκαετίας η ΕΚΤΑ προέβλεπε ότι η επόμενη θα έφερνε μείωση του ρυθμού ανάπτυξης σε μία σειρά οικονομιών, πολύ λίγοι πίστευαν ότι αυτό το ενδεχόμενο θα πραγματοποιούνταν. Ακόμη λιγότεροι πίστευαν ότι αυτό είχε κάποια σχέση με την Ελλάδα. Όμως, η μακροτεχνική ανάλυση εξηγεί πως το χειμερινό οικονομικό κλίμα των μεγάλων οικονομιών και οι κρίσεις που τις πλήττουν, δημιουργούν ένα ευρύτερο αρνητικό περιβάλλον μέσα στο οποίο νοσούν και οι μικρότερες οικονομίες, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό. Η κρίση του 2008 έχει φέρει το ρυθμό ανάπτυξης της ελληνικής οικονομία στο 0,4% και το μεγαλύτερο ποσοστό αυτού προέρχεται από το ναυτιλιακό κλάδο, ο οποίος, τώρα, ταλαιπωρείται καθώς το διεθνές εμπόριο συρρικνώνεται. Η αναμενόμενη μείωση του ρυθμού ανάπτυξης της οικονομίας στο 4ο τρίμηνο του 2008, το οποίο ολοκληρώνεται σε λίγες ημέρες, θα αποτελέσει τον προθάλαμο για συρρίκνωση της οικονομίας το 1ο τρίμηνο του 2009, κάτι το οποίο είναι πιθανό να σημάνει μία επίσημη ύφεση.
Μείωση του ρυθμού ανάπτυξης του κατασκευαστικού κλάδου "Στην Ελλάδα δεν υπάρχει φούσκα ακινήτων και δεν πρόκειται να υπάρξει κρίση στον κατασκευαστικό κλάδο". Αυτή ήταν η κοινή δήλωση όλων των εκπροσώπων του κλάδου κατοικίας και κατασκευών, των μεσιτών και των εργολάβων οικοδομών. Κατά πάσα πιθανότητα είχαν μία προβληματική γνώση της πραγματικότητας εξαιτίας της αδυναμίας σωστής αναγνώρισης της ενώ είχαν παντελή έλλειψη της ικανότητας ανάλυσης της και πρόβλεψης της εξέλιξής της. Το αποτέλεσμα ήταν να μην προβλέψουν την επερχόμενη συρρίκνωση του κλάδου κατασκευών, η οποία από το 3ο τρίμηνο του 2007 έγινε εφιαλτική πραγματικότητα. Μείωση της βιομηχανικής παραγωγής Η βιομηχανική παραγωγή σημείωσε πτώση τον Οκτώβριο του 2008 κατά 4,5% και τα στοιχεία του Νοεμβρίου δείχνουν επιδείνωση της κατάστασης. Η περίοδος ανάπτυξης της ελληνικής βιομηχανικής παραγωγής ταυτίστηκε με την περίοδο ανάπτυξης της Νότιο Ανατολικής Ευρώπης. Το τέλος της ανάπτυξης εκεί έφερε και την αναμενόμενη πτώση στην ελληνική βιομηχανική παραγωγή, η οποία αναμένεται να είναι έντονη. Ναυτιλιακός Τομέας Η περίοδος ανάπτυξης του ναυτιλιακού τομέα συνέπεσε με την περίοδο ανάπτυξης του διεθνούς εμπορίου, με επίκεντρο την Κίνα και τη Μέση Ανατολή. Η διεθνής ύφεση και η μεταφορά της στην πραγματική οικονομία της Κίνας επηρέασαν ήδη και αναμένεται να επηρεάσουν ακόμη περισσότερο την κατάσταση στην ελληνική ναυτιλία. Όλα τα ΜΜΕ έχουν αναφερθεί ετεροχρονισμένα στο χρηματιστηριακό κραχ και την οικονομική ύφεση αλλά κανένα δεν σχολίασε το μεγάλο κραχ απ' όλα, αυτό του, γνωστού στα μέλη του 3FVIP.com, Baltic Dry Index. Ο δείκτης αυτός που είναι το βαρόμετρο των διεθνών ναύλων, σημείωσε πτώση κατά 90,3% από το Μάιο του 2008 μέχρι τα τέλη του Οκτωβρίου. Στον πίνακα που ακολουθεί του διαγράμματος, συγκρίνουμε τις μεγαλύτερες πτώσεις από φούσκες που έσπασαν στο παρελθόν με αυτήν του Baltic Dry Index. Η πτώση της Μεγάλης Ύφεσης του '29 έφτασε σε απώλειες το 89,20%. Η πτώση των μετοχών κατοικίας έφτασε το 85,36%. Η κατάρρευση του Nikkei έφερε απώλειες 80,50%. Το κραχ του Nasdaq 77,93%, η πτώση του χρυσού από το 1980 μέχρι το 1999, απώλειες 69,66% και η πτώση της χρηματιστηριακής αγοράς της Κίνας από το 2007 μέχρι το 2008 απώλειες 69,21%. Καμία φούσκα και καμία πτώση στην ιστορία δεν ξεπέρασε αυτήν του Baltic Dry Index ο οποίος είναι καταλυτικός για τη ναυτιλία η οποία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους κλάδους της ελληνικής οικονομίας. Αναρωτιέται κανείς, ακόμη, γιατί η Ελλάδα αντιμετωπίζει προβλήματα;
Στον τομέα της ναυτιλίας, η σημαντική αύξηση των ναύλων και η αύξηση του όγκου πωλήσεων μεσούσης της περιόδου αυξημένης ζήτησης για πετρέλαιο και άλλα εμπορεύματα, είχε οδηγήσει σε αλματώδη αύξηση της κερδοφορίας του κλάδου και σε αυξημένη σημασία στην ανάπτυξη του ΑΕΠ του Ελλάδας. Πράγματι, στα δύο πρώτα τρίμηνα του 2008 η ανάπτυξη του ΑΕΠ ήταν, σχεδόν, εξ΄ ολοκλήρου προερχόμενη από την ανάπτυξη της ναυτιλίας. Αυτή η κατάσταση έχει αλλάξει. Ο Γεώργιος Οικονόμου, πρόεδρος της DryShips και δισεκατομμυριούχος εφοπλιστής, είπε ότι η κατάρρευση του Baltic Dry Index είναι αντίστοιχη με μία πυρηνική έκρηξη στην καρδιά της ναυτιλιακής βιομηχανίας. Ακόμη πιο ανησυχητική, στο μεσοπρόθεσμο ορίζοντα, είναι η αύξηση των ακυρώσεων παραγγελιών για νέα πλοία. Τα στοιχεία δείχνουν ότι αν το 2007 έγιναν 100 παραγγελίες πλοίων, το 2008 έγιναν 10. Οι προβλέψεις των ίδιων των εφοπλιστών είναι ότι οι επόμενοι 24 μήνες θα είναι δύσκολοι για τη ναυτιλία.
Δείκτης οικονομική εμπιστοσύνης για την Ελλάδα Δεδομένης της δύσκολης οικονομικής κατάστασης της Ελλάδας και των δυσοίωνων προοπτικών της, ήταν λογικό ο δείκτης οικονομικού κλίματος να σημειώσει δριμεία πτώση και να βρεθεί στο χαμηλότερο επίπεδο της δεκαετίας. Ο κύκλος επηρεασμού της πραγματικής οικονομίας από την τρέχουσα χρηματοπιστωτική κρίση και τη διεθνή ύφεση, έχει μόλις αρχίσει.
Η Ευρώπη σε ύφεση – χειμερινό ευρωπαϊκό οικονομικό κλίμα Οι μελετητές της επιστημονικής τεχνικής ανάλυσης γνωρίζουν ότι το ευρύτερο περιβάλλον ενός δείκτη ή μίας μετοχής και το κλίμα που επικρατεί στην αγορά στην οποία αυτός/ αυτή συμμετέχουν, είναι, κατά κανόνα, πολύ σημαντικότερα από την αυτόνομη και ενδογενή δυναμική τους. Είναι γνωστό και η χρηματιστηριακή ιστορία το έχει επιβεβαιώσει στο 100% των περιπτώσεων, πως όταν ο ΓΔ ενός χρηματιστηρίου μετοχών καταρρεύσει, ακολουθούν όλοι οι επιμέρους κλάδοι, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό αλλά και οι μετοχές των εταιριών που εμπεριέχονται σε αυτούς, ασχέτως των καλών ή άσχημων θεμελιωδών στοιχείων και της πραγματικής οικονομικής τους κατάστασης. Το ίδιο, βέβαια, συμβαίνει και όταν ο ΓΔ ενός χρηματιστηρίου απογειωθεί. Ένα παράδειγμα χαραγμένο στις μνήμες των Ελλήνων επενδυτών, είναι η "χρυσή" χρονιά του 1999, όταν το να μην κλειδώσει ανοδικά μία μετοχών ήταν είδηση, ασχέτως του αν πολλές από τις εταιρίες που έβλεπαν τις μετοχές τους να γίνονται πύραυλοι, είχαν μέτρια ή και άσχημα θεμελιώδη στοιχεία και πολύ αμφίβολο μέλλον. Παρόμοια, στο κραχ του 2000 που ξεκίνησε από τις μετοχές τεχνολογίας του Nasdaq, κατέρρευσαν όλες, σχεδόν, οι μετοχές στις ΗΠΑ και ακολούθησαν όλα τα χρηματιστήρια του κόσμου, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας. Αυτό δε σημαίνει ότι στα επιμέρους, αυτά, χρηματιστήρια η κατάσταση ήταν ιδανική και οι αγορές υγιείς και ο μόνος λόγος κατάρρευσης τους ήταν το σπάσιμο της φούσκας τεχνολογίας. Ο ευρύτερος οικονομικός κύκλος ευρωστίας που επηρέασε θετικά τις ΗΠΑ και την Ευρώπη από το 1983 μέχρι το 2000, άσκησε την επιρροή του και στις περιφερειακές χώρες. Το αν αυτές, σε αυτά τα χρόνια της παγκόσμιας ακμής, εκμεταλλεύτηκαν τις ευνοϊκές συνθήκες για να πετύχουν τη μέγιστη δυνατή ανάπτυξη ή αν καταχράστηκαν της ευκαιρίας είναι ένα άλλο ζήτημα. Όταν η ΕΚΤΑ προέβλεπε ότι η δεκαετία 2000-2010 θα φέρει χειμώνα στις μετοχές και καλοκαίρι στα εμπορεύματα, καθώς ο κύκλος της οικονομικής ανάπτυξης είχε ολοκληρωθεί και ένας νέος, αδυναμίας διαρκείας είχε ανοίξει, δεν εννοούσε ότι η Ελλάδα θα είναι η μοναδική χώρα στον κόσμο που θα αποτελούσε εξαίρεση. Με τον ίδιο τρόπο, όταν γράφαμε ότι η αγορά κατοικίας των ΗΠΑ θα κατέρρεε, πίσω στο 2005-2006 και αργότερα ότι ο κλάδος τραπεζών ήταν μία διεθνής φούσκα και ότι η μεγαλύτερη φούσκα απ΄ όλες ήταν αυτή της πίστωσης και προβλέπαμε το τέλος από τα μέσα του 2007, δεν εννοούσαμε ότι η Ελλάδα θα αποτελούσε εξαίρεση. Έτσι, στα επόμενα γραφήματα βλέπουμε τους βασικούς δείκτες εμπιστοσύνης στην ευρωπαϊκή οικονομία να έχουν υποστεί αντίστοιχο κραχ με αυτό της Ελλάδας.
Ο κόσμος σε ύφεση – χειμερινό, διεθνές οικονομικό κλίμα Στα επόμενα γραφήματα βλέπουμε τον οικονομικό δείκτη αναγνώρισης και μερικής πρόβλεψης της οικονομικής κατάστασης μίας χώρας. Το πρώτο αριστερά γράφημα, δείχνει την πορεία και την πρόβλεψη για τις χώρες της ζώνης του OECD, δηλαδή 29 χώρες εντός των οποίων περιλαμβάνονται οι: Αυστραλία, Αυστρία, Βέλγιο, Καναδάς, Δανία, Φινλανδία, Γερμανία, Ελλάδα, Ιταλία, Ιαπωνία, Ολλανδία, Πορτογαλία, Ισπανία, Σουηδία, Ελβετία, Τουρκία, Βρετανία, ΗΠΑ και άλλες. Η οικονομική αδυναμία και η ύφεση είναι προφανής, διεθνώς. Στο πρώτο δεξιά γράφημα βλέπουμε ότι η Κίνα δεν αποτελεί εξαίρεση. Σε αυτό το σημείο είχα διαφωνήσει με τον Σόρος ο οποίος προέβλεπε ότι η Κίνα δε θα επηρεάζονταν από την τρέχουσα κρίση και η εξέλιξη με δικαίωσε. Στα αμέσως επόμενα δύο διαγράμματα βλέπουμε τις ΗΠΑ και τη ζώνη του ευρώ να χτυπιούνται από την οικονομική αδυναμία και την ύφεση.
Τα επόμενα διαγράμματα κάνουν ακόμη πιο προφανές ότι η τρέχουσα κρίση δεν κάνει διακρίσεις. Στα πρώτα δύο βλέπουμε ότι από αυτήν υποφέρουν η Ιαπωνία και η Γαλλία και στα αμέσως επόμενα η Γερμανία και η Ιταλία. Το ίδιο ισχύει και για τη Βρετανία ενώ έχει επηρεαστεί ακόμη και η αναδυόμενη οικονομία της Βραζιλίας.
Τέλος, η ίδια εικόνα αδυναμίας και ύφεσης αναγνωρίζεται στον Καναδά, την Ινδία και τη Ρωσία.
Περισσότερα στοιχεία για την Ελλάδα Στο επόμενο γράφημα βλέπουμε ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της Ελλάδας, το εξωτερικό της χρέος. Η έκρηξη στην αγορά κατοικίας, το άνοιγμα των συνόρων στο διεθνή δανεισμό και η αστείρευτη ρευστότητα των ετών 2005 -2007, οδήγησαν σε αύξηση του δανεισμού σε ξένο νόμισμα, κυρίως στον ιδιωτικό τομέα. Τα δάνεια κατοικίας σε γεν, δολάριο έγιναν μόδα και η μόδα αυτή συνέβαλλε καταλυτικά στην εκτόξευση του εξωτερικού χρέους της Ελλάδας στα ύψη. Βέβαια, τους τόκους των δανείων κατοικίας δε θα κληθεί να πληρώσει το κράτος αλλά οι ιδιώτες που πήραν τα αντίστοιχα δάνεια σε συνάλλαγμα. Μόνο στην περίπτωση γενικής κατάρρευσης και συνολικής αδυναμίας των Ελλήνων πολιτών να αντεπεξέλθουν στις υποχρεώσεις τους θα οδηγήσει σε παρέμβαση του κράτους και ανάληψη τμήματος της ευθύνης αποπληρωμής. Όσο κάτι τόσο γενικευμένο δε συμβαίνει όλα βαίνουν ομαλώς.
Στο επόμενο γράφημα βλέπουμε τα αποθέματα σε χρυσό που έχει η χώρα. Το 2005 προέβη σε μεγάλη μείωση των αποθεμάτων της σε χρυσό κάτω από συνθήκες στις οποίες δε μπορώ να αναφερθώ σε αυτήν την ανάλυση. Η εξέλιξη αυτή ήταν αρνητική αλλά όχι καταστροφική.
Στους επόμενους πίνακες βλέπουμε αναλυτικά στοιχεία του χρέους της Ελλάδας. Προσέξτε ότι το 99,4% αυτού είναι σε ευρώ και μόλις το 0,6% σε νομίσματα εκτός ζώνης.
Το επόμενο γράφημα είναι εξαιρετικά σημαντικό για πολλούς λόγους. Δείχνει τον όγκο των ομολόγων που λήγουν μέσα στο 2008 και στα επόμενα χρόνια μέχρι και το 2040. Το σημαντικότερο διάστημα είναι αυτό του 2009, όπου τα ομόλογα που λήγουν είναι ύψους 26 δις ευρώ. Πρόκειται για δάνεια τα οποία, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, ελήφθησαν με 10ετή ορίζοντα, δηλαδή το 1999. Η λήξη τους μέσα στο 2009 είναι μία εξαιρετικά αρνητική και κακότυχη συγκυρία, καθώς συμπίπτει με τη χειρότερη οικονομική κρίση, τουλάχιστον από το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Το ελληνικό κράτος θα πρέπει να αποπληρώσει αυτά τα δάνεια, να πληρώσει τους τόκους των υπόλοιπων δανείων και να δανειστεί επιπλέον για να καλύψει τις τρέχουσες ανάγκες και μεταξύ αυτών και το έλλειμμα των τρεχουσών συναλλαγών.
Τα spreads με το επιτόκιο του Γερμανικού 10ετούς ομολόγου Δεν είναι περίεργο ότι τα ΜΜΕ αναπαράγουν, συχνά, ειδήσεις με αλλοιώσεις και περικοπές και είναι απολύτως αναμενόμενο πολλές από τις επιχειρούμενες αναλύσεις των ειδήσεων αυτών να αρχίζουν και να τελειώνουν σε υποκειμενική και χωρίς ουσιαστική επιχειρηματολογία προσέγγιση τους. Η λογική δεν απουσιάζει μόνο από την πολιτική ζωή του τόπου αλλά και από άλλους τομείς. Μία είδηση που απασχολεί καθημερινά τα ΜΜΕ τελευταία, είναι η αύξηση της απόστασης του ελληνικού επιτοκίου του 10ετούς ομολόγου από το αντίστοιχο του γερμανικού, που αποτελεί το βαρόμετρο της Ευρώπης. Η αύξηση, που είναι γεγονός, παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα μίας, σταθερά, μειούμενης εμπιστοσύνης στην ελληνική οικονομία. Τα δελτία ειδήσεων και οι εφημερίδες παρουσιάζουν ένα κραχ της εμπιστοσύνης των διεθνών δανειστών προς την Ελλάδα. Και όμως, κανένας δε μπήκε στον κόπο να σκεφτεί ότι η αύξηση των spreads δεν συμβαίνει κατ' ανάγκη από αύξηση του ελληνικού επιτοκίου αλλά μπορεί να συμβεί και από πτώση του γερμανικού. Και στην πράξη, αυτό είναι μία από τις βασικές αιτίες της αύξησης του spread για το οποίο όλοι, σήμερα, έχουν γνώμη, καθώς η εκτίναξη των τιμών των ομολόγων και οι συνεχόμενες μειώσεις επιτοκίων από την ΕΚΤ έχουν προκαλέσει τεράστια πτώση στο επιτόκιο του 10ετούς γερμανικού ομολόγου, το οποίο, στις 4 Δεκεμβρίου έφτασε στο χαμηλότερο επίπεδο στην ιστορία του, περνώντας κάτω από το 3%, κάτι που δεν έχει συμβεί ποτέ ξανά. Στο επόμενο γράφημα βλέπουμε τα επιτόκια των ομολόγων 5, 10 και 30 ετών της Ευρώπης να συνθλίβονται. Η πτώση αυτή έχει εκτινάξει στα ύψη τα spreads όχι μόνο της Ελλάδας αλλά και πολλών άλλων χωρών. Η βελτίωση της οικονομικής κατάστασης, όχι της Ελλάδας, αλλά της Γερμανίας και της Ευρώπης, θα είναι αυτές που θα επιτρέψουν στα επιτόκια του γερμανικού ομολόγου να αυξηθούν και το spread με τα αντίστοιχα της Ελλάδας και των άλλων χωρών να κλείσουν. Η Ελλάδα δεν είδε μείωση του επιτοκίου της γιατί τα ελληνικά ομόλογα δε θεωρούνται τόσο ελκυστικά όσο τα γερμανικά. Αυτό συνέβαινε πάντα και ισχύει ακόμη περισσότερο στην τρέχουσα περίοδο της κρίσης, όπου το χρήμα παραμένει στα κέντρα και απομακρύνεται από την περιφέρεια, κάτι το οποίο έχω κουραστεί να γράφω εδώ και 1,5 χρόνια, όταν εξηγούσα τους λόγους της επερχόμενης κατάρρευσης του ΧΑ αλλά δεν έβρισκα πολλούς οπαδούς αυτής της άποψής μου. Τώρα, το αυτονόητο και δεδομένο αντιμετωπίζεται και προβάλλεται ως εξαιρετικό και σπάνιο γεγονός.
Ποια είναι η πιθανότητα της Ελλάδας να πτωχεύσει με βάση την επιστημονική τεχνική ανάλυση; Στον επόμενο πίνακα βλέπουμε τις τιμές των CDS για μία σειρά από τις σημαντικότερες χώρες του κόσμου. Τα CDS μετρούν το κόστος ετήσιας ασφάλισης χρέους 10000 δολαρίων της εκάστοτε χώρας, για διάστημα 5 ετών. Στην αρχή του έτους η τιμή του CDS για την Ελλάδα ήταν, μόλις, 22 μονάδες. Αυτό σήμαινε ότι η ασφάλιση του χρέους 10000 δολαρίων για 5 έτη κόστιζε 22 δολάρια το χρόνο. Η τιμή το Δεκέμβριο του 2008 είναι 246 δολάρια το χρόνο.
Η μηνιαία αύξηση του κόστους ασφάλισης του ελληνικού χρέους με βάση τα CDS, ήταν η 3η μεγαλύτερη στον κόσμο. Την πρώτη 10άδα, όμως, συμπληρώνουν οι: Ιρλανδία, Αυστρία, Βρετανία, Βέλγιο, Ισλανδία, Ιταλία, ΗΠΑ και Πορτογαλία και στην πρώτη 15άδα συμπεριλαμβάνονται οι: Γαλλία, Ισπανία και Γερμανία.
Αν χρησιμοποιήσουμε τα CDS ως εκφραστές της πιθανότητας πτώχευσης μίας χώρας, τότε η πιθανότητα πτώχευσης της Ελλάδας είναι 2,46%. Τότε, όμως, της Αργεντινής είναι 40%, της Ρωσίας 7,7%, της Τουρκίας 4,63%, της Βραζιλίας 3,7%, της Κίνας 2,15%, της Ιταλίας 1,7% κλπ.
Στην πραγματικότητα, όμως, όπως παραδέχεται και η Wall Street Journal, η αύξηση του ρίσκου, που αποτυπώνεται στις εκτιναχθείσες στα ύψη αποδόσεις των κρατικών ομολόγων των συγκεκριμένων κρατών, υποδηλώνει ενδεχομένως την πρόθεση των επενδυτών να κερδοσκοπήσουν εκμεταλλευόμενες αδικαιολόγητους φόβους ότι οι συγκεκριμένες οικονομίες κινδυνεύουν να πτωχεύσουν. Παραθέτει μάλιστα δήλωση καθηγητή Οικονομικών του αμερικανικού Πανεπιστημίου ΜΙΤ, ο οποίος θεωρεί «ελάχιστα πιθανή μια κατάρρευση κρατών με πλούσιες και ευημερούσες οικονομίες όπως είναι όλες οι οικονομίες της ευρωζώνης». Με την ίδια λογική, τα CDS αποτυπώνουν και τις κερδοσκοπικές τάσεις των επενδυτών και στην πραγματικότητα αποτελούν υπερβάλλοντες μετρητές του πραγματικού ρίσκου πτώχευσης μίας χώρας. Έτσι, το ρίσκο πτώχευσης της Ελλάδας είναι πολύ πιθανό να μην ξεπερνά το 1/4 με 1/10 της τιμής που υποδηλώνουν τα CDS και υπό αυτόν τον υπολογισμό το ρίσκο πτώχευσης της Ελλάδας κυμαίνεται από 0,24% μέχρι 2,4%.
 Εκτύπωση |
O διεθνής οίκος Moody's μείωσε τις προοπτικές για τις ΕΤΕ, EFG Eurobank, Alpha Bank και Πειραιώς
